Geçen yazımda Türkiye’de korku sineması üzerine bir şeyler yazmıştım. Bu yazımda ise Türkiye'de filmlerin gösterime girmesi ya da her filmin girememesi üzerine bir şeyler yazmak istiyorum. Ama bilmeyenler için öncelikle yapılan filmlerin aşamalarını anlatayım. Bir film yapılıp tamamlandıktan sonra izleyiciye ulaşması için bir dağıtım firması aracılığı ile sinema salonlarına gönderilmesi gerekiyor. Sinema salonları,dağıtım firmaları ile iş birliği içerisinde hareket eder. Dağıtım firması ilgili sinema işletmelerine, filmi ve vizyon tarihini iletir. Aslında tercihi sinema işletmecisi yapması gerekirken, dağıtım firması, hem vizyon takvimini hem de göstereceği filmi, salon ve seans sayısını işletmeciye adeta dikte eder. Bunun sebebi de salon işletmelerinin hemen hemen hepsinin bir dağıtım firması ile ortak olmasından dolayıdır. Tekelleşme de burada başlıyor.

Aslında bu konu televizyon da dizi tekelini elinde bulunduran yapım şirketlerinin bir benzerinin sinema da dağıtım üzerinde tekelleşmesi şekline dönüştüğünü söyleyebiliriz. Malum, sinema salonlarının ışıkları her hafta yeniden yanıyor. Dev afişler asılıyor, fragmanlar dönüyor, kırmızı halılar seriliyor. Dışarıdan bakıldığında canlı bir sektör varmış gibi görünüyor. Oysa perde arkasında uzun zamandır konuşulmayan ciddi bir sorun büyüyor. O sorunun adı da Vizyonda her filme yer yok sorunu olsa gerek. Yani her film seyirciye ulaşamıyor. Çünkü artık sinemada sadece iyi film yapmak yetmiyor; dağıtım sisteminin içine girebilmek gerekiyor.

Bugün Türkiye’de bir filmin kaderini çoğu zaman yönetmeni değil, dağıtımcılar ve salon zincirleri belirliyor. Bir bağımsız yönetmen yıllarca uğraşıp film çekiyor. Festival geziyor, ödül alıyor, ses getirmeye çalışıyor. Ama iş vizyona gelince, birkaç salonda, günde bir seans yer bulabiliyor. Film, ilk hafta yeterince gişe yapamazsa, essizce kaldırılıyor. Seyirci o filmi izleme fırsatı bile bulamadan başka bir yapım yüzlerce salonda gösterilmeye devam ediyor.

İşte sorun tam da burada başlıyor. Türkiye’de sinema sektörü üretim açısından fakir değil. Her yıl onlarca korku filmi, komedi filmi, bağımsız yapım ve belgesel çekiliyor. Ancak dağıtım ağı, belirli türleri sürekli öne çıkarıyor. Özellikle büyük gişe potansiyeli taşıyan komediler ve seri korku filmleri salonların büyük bölümünü kaplıyor. Çünkü sistem artık kültürel değil ticari reflekslerle hareket ediyor. Hl böyle olunca yeni sinemacılar ve yeni filmler ile yeni denemeleri göremiyoruz.

Bu yüzden aynı formüller tekrar tekrar karşımıza çıkıyor. Bir dönem köyde geçen cin temalı korku filmleri çoğaldı. Neden? Çünkü bağımsız sinemacılar da sektöre bu tür ve tarz filmlerle adım atabiliyor. Ayrıca izleyici potansiyeli ve çekim maliyet kalemi karşılanabilir. Ancak bu tür yapımları yapanlarında karşılaştığı en büyük sorunlardan bir tanesi de yine vizyona girememe, salon bulamama veya tek salonda birkaç seans gösterim verme. Yani izleyici ile buluşamama sorunu. Eğer ölü bir sezonsa ve dağıtımcını şartlarını kabul ederseniz belki bir şansınız olabilir. Tüm engelleri aştınız ve bir şekilde izleyiciye ulaştınız işte o zaman şanslısınız demektir.

Bu tür filmlerden sonra ise sosyal medya fenomenli komedi filmleri çekildi. Çünkü dağıtımcı için risk almak yerine, daha önce para kazandırmış modeli tekrar etmek daha güvenli. Sonuç olarak sinema çeşitlenmiyor, tam tersine daralıyor ve böylece dağıtım ağına sahip şirketler sektörü istediği şekilde yönlendirebiliyor.

Oysa sinema sadece gişe değildir. Sinema biraz da risk alma sanatıdır. Belki de her türlü zorluklarla film çeken ve kendi imkânları ile sinema da var olmaya çalışan sinemacılar, bu riski alıyor. Ama onlar kadar riski olmayan dağıtımcılar ise istedikleri tür ve tarz filmleri dağıtıyor.

Sinema, yeni hikâyeler anlatabilme cesaretidir. Seyirciyi rahatsız eden, düşündüren, deneysel işler yapabilmektir. Fakat mevcut yapı içerisinde bu filmler daha doğmadan sistemin dışında bırakılıyor. İşte bu nedenlerden dolayı en büyük problemi bağımsız sinemacılar yaşıyor. Büyük dağıtım şirketleriyle çalışmayan bir yapımcının, görünür olması neredeyse imkânsız. Salon zincirleri, yüksek gişe bekliyor. Dağıtımcılar hızlı kazanç istiyor. Böyle olunca küçük filmler ya çok sınırlı vizyon alıyor ya da tamamen dijital platformlara yönelmek zorunda kalıyor ki o da maalesef yine büyük yapım firmalarının elinde.

Dijital platformlar ilk bakışta çözüm gibi görünüyor. Evet, bağımsız yapımlar için yeni bir alan açıyorlar. Ancak burada da başka bir tehlike büyüyor: Bu kez karar verme gücü algoritmalara ve platform politikalarına geçiyor. Yani sorun sadece şekil değiştiriyor.

Türkiye’de sinemanın bugün en büyük ihtiyacı daha fazla film üretmek değil; daha adil bir dağıtım sistemi kurabilmek. Malum dağıtım yapan firmaların tekelleşmesi, birçok sinemacıyı rahatsız etmişti. Geçenlerde bir dağıtım firmasının sinema filmi gösterim hizmetleri pazarındaki hâkim durumunu, dağıtımını kendisinin gerçekleştirdiği filmler lehine vizyon programı oluşturarak kötüye kullanması nedeniyle soruşturma yürütülmüştü. Bu süreç, dağıtım firması taahhüt usulü ile sonuçlandı. Yani dağıtım firmasının tekelleşmesinin önüne geçildi. Şimdilik.

Bu mesele yalnızca sektör meselesi değil, kültür meselesi. Eğer seyirciye, sürekli aynı filmler sunulursa, zamanla hayal gücü de tek tipe dönüşür. Farklı sesler duyulmaz olur. Yeni yönetmenler ortaya çıkamaz. Sinema endüstrisi büyür gibi görünür ama aslında kendi içinde küçülmeye başlar.

Perdeler hâlâ açılıyor olabilir. Ama o perdelerde kimin yer bulabildiği sorusu artık Türkiye sinemasının en kritik sorularından biri haline geldi. Bunun cevabını tek bir yerden aramamak gerekir. Seyirci, devlet ve sektörün bileşenleri içerisinde değerlendirip çözmek en doğru yol olur gibi görünüyor.